Memoriale in desiderio animae
Tommaso da Celano (1246-1247) — Analecta Franciscana X (Quaracchi, 1926-1941)
The Memoriale in desiderio animae, traditionally called the Vita secunda, is the second biography of Saint Francis composed by Thomas of Celano, some eighteen years after the first. It was born in response to the General Chapter of 1244, when the minister general Crescentius of Iesi invited all the friars to send in whatever they remembered of the founder.
The many testimonies that came back gave Thomas a wealth of new material, and the result is a far richer and more intimate portrait than the first. Except for the first book, which concerns the saint's youth and is still chronological, the Memoriale arranges its episodes around the saint's virtues and inner spirit: poverty, prayer, tenderness toward creatures, the longing for humility.
The Vita Seconda shares the hagiographic and theological aim of the First Life, yet it suffers from the overabundance of material gathered — which Thomas cannot sift through fully and effectively — and from the political tensions that troubled the order at the time.
A debate was in fact under way between the more rigorous Franciscans, who lamented a drift from the original principles of poverty, and those who instead pressed for a modernization that would allow a more moderate approach and a greater integration of the order into ecclesiastical institutions, such as the theological universities.
Thomas, more moderate at the time he wrote his first biography, does not conceal here a certain sympathy for the rigorist current, presenting some aspects of the saint's life in a rather polemical key.
The text is nonetheless the most extensive of the saint's biographies, exceedingly rich in events and tales — if not always rigorously verified — useful for enriching one's meditation on the Poor Man of Assisi.
Chapters
- PROLOGUS
- Caput I - Qualiter vocatus est prius Ioannes, postea Franciscus; quod mater prophetavit de ipso, et quod etiam de se ipso futura praedixit, et de patientia in vinculis
- Caput II - De milite paupere quem vestivit et de visione suae vocationis quam in saeculo vidit
- Caput III - Qualiter eum iuvenum turba, ut eos pasceret, suum dominum statuit, et de sua mutatione
- Caput IV - Qualiter pauperis vestimentis indutus ante ecclesiam Sancti Petri cum pauperibus manducavit, et de oblatione quam ibidem obtulit
- Caput V - Qualiter sibi oranti diabolus mulierem ostendit, et de responso quod sibi Deus dedit, et quid fecerit de leprosis
- Caput VI - De imagine crucifixi quae sibi locuta fuit et honore quem ei impendit
- Caput VII - De persecutione patris et fratris carnalis
- Caput VIII - De verecundia quam vicit, et prophetia pauperum virginum
- Caput IX - De cibariis ostiatim quaesitis
- Caput X - De expropriatione fratris Bernardi
- Caput XI - De similitudine quem coram domino Papa proposuit
- Caput XII - De amore sancti in hunc locum, de conversatione fratrum ibidem et de amore beatae Virginis in eumdem
- Caput XIII - De quadam visione
- Caput XIV - De rigore disciplinae
- Caput XV - De discretione sancti Francisci
- Caput XVI - De providentia futurorum et qualiter religionem commisit Romanae Ecclesiae, et quadam visione
- Caput XVII - Qualiter dominum Ostiensem pro Papa petit
- Caput I - De spiritu prophetiae quem beatus Franciscus habuit
- Caput II - Quod quemdam, qui putabatur sanctus, falsum esse cognovit
- Caput III - Simile de quodam alio. Contra singularitatem
- Caput IV - Quomodo apud Damiatam Christianorum stragem futuram praedixit
- Caput V - De fratre cuius cordis abscondita scivit
- Caput VI - De fratre super quem diabolum vidit; contra recedentes de unitate
- Caput VII - Quomodo homines de Graecio a luporum morsibus et grandine liberavit
- Caput VIII - Quomodo Perusinis praedicans, futuram in eis seditionem praedixit, et de commendatione unitatis
- Caput IX - De muliere cui praedixit virum suum de malo futurum bonum
- Caput X - Quomodo per spiritum cognovit fratrem qui scandalizaverat fratrem, quem religionem exiturum praedixit
- Caput XI - De iuvene qui venit ad religionem, quem cognovit non spiritu Dei ductum
- Caput XII - De quodam clerico ab eo sanato, quem propter peccatum suum peiora passurum predixit
- Caput XIII - De quodam fratre tentato
- Caput XIV - De homine qui pannum obtulit, iuxta quod sanctus primitus petit
- Caput XV - Quomodo medicum suum, cum nihil fratres haberent, ad prandium invitavit, et quanta de subito Dominus dedit; et de providentia Dei circa suos
- Caput XVI - De duobus fratribus quos exiens de cella benedixit, quorum desiderium per Spiritum cognovit
- Caput XVII - Quomodo de petra orando aquam eduxit et sitienti rustico dedit
- Caput XVIII - De aviculis ab ipso nutritis, quorum unus propter avaritiam mortem incurrit
- Caput XIX - De aviculis ab ipso nutritis, quorum unus propter avaritiam mortem incurrit
- Caput XX - De fratre tentato qui de manu sancti aliquod scriptum habere volebat
- Caput XXI - De eodem fratre cui iuxta suum desiderium tunicam dedit
- Caput XXII - De petrosillo ad eius iussum inter herbas agrestes de nocte invento
- Caput XXIII - De fame quam post mortem suam futuram praedixit
- Caput XXIV - De claritate sancti e ignorantia nostra
- Caput XXV - De laude paupertatis
- Caput XXVI - De paupertate domorum
- Caput XXVII - De domo quam apud Portiunculam destruere coepit
- Caput XXVIII - De domo Bononiensi, de qua infirmos eiecit
- Caput XXIX - De cella suo nomini facta quam intrare noluit
- Caput XXX - De paupertate utensilium
- Caput XXXI - Exemplum de mensa in die Paschae apud Graecium praeparata, et quomodo se Christi exemplo sicut peregrinum exhibuit
- Caput XXXII - Contra curiositatem librorum
- Caput XXXIII - Exemplum domini Ostiensis, et laus eius
- Caput XXXIV - Quid ei accidit nocte quadam pro plumeo pulvinari
- Caput XXXV - Dura correctio fratris qui eam manibus tetigit
- Caput XXXVI - Vindicta fratris qui pecuniam quandoque collegit
- Caput XXXVII - Increpatio fratris qui pecuniam specie necessitatis volebat servare
- Caput XXXVIII - De pecunia versa in colubrum
- Caput XXXIX - Quomodo Sanctus reprehendit verbo et exemplo mollibus et delicatis indutos
- Caput XL - Recedentes a paupertate, a necessitate corrigendos pronuntiat
- Caput XLI - De commendatione ipsius
- Caput XLII - Exemplum sancti de petenda eleemosyna
- Caput XLIII - Exemplum quod fecit in curia domini Ostiensis et de sua responsione ad episcopum
- Caput XLIV - Exhortatio eius ad eleemosynam petendam exemplo et verbo
- Caput XLV - Reprehensio fratris mendicare nolentis
- Caput XLVI - Quomodo fratris eleemosynam portantis, occurrens, osculatus est humerum
- Caput XLVII - Qualiter milites saeculares induxit, ut eleemosynam peterent
- Caput XLVIII - De membro caponis apud Alexandriam verso in piscem
- Caput XLIX - Exemplum cuiusdam qui sua parentibus, non pauperibus tribuit, quem sanctus reprobavit
- Caput L - De quadam visione quae facit ad paupertatem
- Caput LI - De compassione quam ad pauperes habuit, et qualiter se pauperioribus invidebat
- Caput LII - Qualiter fratrem de quodam paupere obloquentem correxit
- Caput LIII - De mantello vetulae dato apud Celanum
- Caput LIV - D e alio paupere cui alium mantellum dedit
- Caput LV - Simile fecit in alio paupere
- Caput LVI - Quomodo cuidam dedit mantellum, ne dominum suum odiret
- Caput LVII - Quomodo gaidam tunicae cuidam paupere dedit
- Caput LVIII - Quomodo matri duorum fratrum pauperi dari fecit primum Novum Testamentum quod fuit in Ordine
- Caput LIX - Quomodo cuidam pauperi mulieri patienti in oculis dedit mantellum
- Caput LX - Quomodo tres mulieres apparuerunt sibi in via, et post novam salutationem disparuerunt
- Caput LXI - De tempore, loco et affectu orantis
- Caput LXII - De horis canonicis devote reddendis
- Caput LXIII - Qualiter orans abigebat phantasmata cordis
- Caput LXIV - De mentis excessu
- Caput LXV - Qualem se post orationem praebebat
- Caput LXVI - Quomodo episcopus inveniens ipsum orantem loquela privatus est
- Caput LXVII - Quomodo quidam abbas sensit virtutem orationis eius
- Caput LXVIII - Qualis scientiae et qualis memoriae fuerit
- Caput LXIX - De verbo prophetico quod ad preces cuiusdam fratris Praedicatoris exposuit
- Caput LXX - De iis quae interrogatus a quodam Cardinali aperuit
- Caput LXXI - Quid se scire cuidam fratri respondit, cum hortaretur ad studium lectionis
- Caput LXXII - De gladiis quos vidit frater Pacificus in ore sancti fulgentes
- Caput LXXIII - De efficacia sermonum eius et testimonio cuiusdam physici ad hoc
- Caput LXXIV - Qualiter virtute verbi per fratrem Silvestrum de Aretio daemones effugavit
- Caput LXXV - De conversione eiusdem fratris Silvestri, et de quadam ipsius visione
- Caput LXXVI - De quodam fratre ab impugnatione daemonis liberato
- Caput LXXVII - De porca malefica quae manducavit agnum
- Caput LXXVIII - De fugienda familiaritate mulierum, et qualiter cum eis loquebatur
- Caput LXXIX - Aenigma contra aspectum mulierum
- Caput LXXX - Exemplum sancti contra nimiam familiaritatem
- Caput LXXXI - De tentationibus sancti et quomodo tentationem superavit
- Caput LXXXII - Quomodo diabolus vocans eum de luxuria tentavit, et qualiter sanctus superavit
- Caput LXXXIII - Quomodo quemdam fratrem a tentatione liberavit et de bono tentationis
- Caput LXXXIV - Qualiter verberaverunt eum daemones, et quod fugiendae sunt curiae
- Caput LXXXV - Exemplum ad propositum
- Caput LXXXVI - Tentamenta quae passus est in quodam loco solitario et de visione cuiusdam fratris
- Caput LXXXVII - De quodam fratre a tentatione liberato
- Caput LXXXVIII - De spirituali laetitia et laus eius, et de malo acediae
- Caput LXXXIX - De cithara angelica quam audivit
- Caput XC - Quod spiritu exhilaratus sanctus gallice cantabat
- Caput XCI - Qualiter quemdam fratrem tristem redarguit, et qualiter se deberet habere monuit
- Caput XCII - Qualiter corpus tractandum est, ut non murmuret
- Caput XCIII - Contra vanam gloriam et hypocrisim
- Caput XCIV - De quadam sua confessione contra hypocrisim
- Caput XCV - De confessione contra vanam gloriam
- Caput XCVI - Verba sua contra se laudantes
- Caput XCVII - Verba contra se laudantes
- Caput XCVIII - Quid de his quaerentibus ipse respondit, et quo studio illa tegebat
- Caput XCIX - Quod pia fraude quidam illa inspexit
- Caput C - De vulnere lateris a quodam inspecto
- Caput CI - De occultandis virtutibus
- Caput CII - Humilitas sancti Francisci in habitu, sensu et moribus, et contra proprium sensum
- Caput CIII - De humilitate ipsius ad Episcopum Interamnensem et ad quemdam rusticum
- Caput CIV - Quomodo praelationem in capitulo resignavit, et de oratione quadam
- Caput CV - Qualiter socios resignavit
- Caput CVI - Verba eius contra praelationem amantes, et descriptio fratis Minoris
- Caput CVII - De subiectione quam volebat fratres habere ad clericos, et quare
- Caput CVIII - De reverentia quam exhibuit Episcopo Imolensi
- Caput CIX - De humilitate ipsius ad sanctum Dominicum et e converso, et mutua caritate ipsorum
- Caput CX - Qualiter se alter alteri commisit
- Caput CXI - Quod semper ob veram obedientiam habuit guardianum
- Caput CXII - Quomodo verum obedientem descripsit, et de tribus obedientiis
- Caput CXIII - Quod non est de levi per obedientiam praecipiendum
- Caput CXIV - De fratre cuius proiecit in igne caputium, quia sine obedientia venerat, licet devotione trahente
- Caput CXV - De cuiusdam boni fratris exemplo et de more fratrum antiquorum
- Caput CXVI - De quibusdam malum exemplum dantibus, et maledictio sancti ad eos, et quam graviter hoc ferebat
- Caput CXVII - De revelatione sibi a Deo facta de statu Ordinis, et quod Ordo numquam deficiet
- Caput CXVIII - Revelatio sibi facta, quando esset servus Dei et quando non
- Caput CXIX - Poenitentia contra otiosa verba apud Portiunculam
- Caput CXX - Qualiter ipse laborans otiosos odiebat
- Caput CXXI - Lamentum ad eum de otiosis et gulosis
- Caput CXXII - Qualis debet esse praedicator
- Caput CXXIII - Contra vanae laudis appetitores et expositio prophetici verbi
- Caput CXXIV - Sancti amor ad sensibiles et insensibiles creaturas
- Caput CXXV - Quomodo ipsae creaturae sibi amoris rependebant vicem, et de igne qui eum non laesit
- Caput CXXVI - De avicula quae in manibus eius resedit
- Caput CXXVII - De falcone
- Caput CXXVIII - De apibus
- Caput CXXIX - De phasiano
- Caput CXXX - De cicada
- Caput CXXXI - De caritate ipsius et qualiter se ipsum pro animarum salute
- Caput CXXXII - De sollicitudine subditorum
- Caput CXXXIII - De compassione infirmorum
- Caput CXXXIV - De compassione quam infirmis spiritu gerebat, et de iis qui contra hoc faciunt
- Caput CXXXV - De fratribus Hispanis
- Caput CXXXVI - Contra male in eremitoriis commorantes, et quod volebat omnia esse comunia
- Caput CXXXVII - De duobus fratribus Gallicis quibus tunicam tradidit
- Caput CXXXVIII - Quomodo volebat detractores puniri
- Caput CXXXIX - Qualis debeat esse cum sociis
- Caput CXL - De provincialibus ministris
- Caput CXLI - Quid sanctus interrogatus de ministris respondit
- Caput CXLII - Quae sit vera simplicitas
- Caput CXLIII - De fratre Ioanne simplici
- Caput CXLIV - Quomodo unitatem fovebat in filiis, de qua sub aenigmate locutus est
- Caput CXLV - Quomodo sanctus radi volebat
- Caput CXLVI - Qualiter volebat magnos clericos venientes ad Ordinem expropriari
- Caput CXLVII - Qualiter volebat eos addiscere, et qualiter socio praedicationis intendenti apparuit
- Caput CXLVIII - Qualiter afficiebatur audiens amorem Dei
- Caput CXLIX - De devotione eius ad angelos, et quid amore sancti Michaelis faciebat
- Caput CL - De devotione eius ad Dominam nostram, cui commisit specialiter Ordinem
- Caput CLI - De devotione ad Nativitatem Domini et quomodo volebat tunc omnibus subveniri
- Caput CLII - De devotione ad Corpus Domini
- Caput CLIII - De devotione ad sanctorum reliquias
- Caput CLIV - De devotione ad crucem et de quodam occulto sacramento
- Caput CLV - Quomodo volebat fratres conversari cum eis
- Caput CLVI - Quomodo reprehendit quosdam qui libenter ibant ad monasteria
- Caput CLVII - De praedicatione quam magis exemplo quam verbo eis fecit
- Caput CLVIII - De commendatione Regulae beati Francisci, et de fratre qui eam portabat secum
- Caput CLIX - Visio quaedam ad commendationem Regulae faciens
- Caput CLX - Quomodo contulit cum quodam fratre de subveniendo corpori
- Caput CLXI - Quid fuerit pro suis infirmitatibus sibi promissum a Domino
- Caput CLXII - Quomodo hortatus est fratres et benedixit in fine
- Caput CLXIII - De morte eius et quid fecerit ante mortem
- Caput CLXIV - De visione quam vidit frater Augustinus in morte
- Caput CLXV - Quomodo sanctus pater apparuit cuidam fratri post transitum
- Caput CLXVI - Visio Episcopi Assisinatis de transitu sancti patris
- Caput CLXVII - Oratio sociorum sancti ad eumdem
